Thời gian gần đây, tình trạng lừa đảo qua mạng Internet diễn ra phổ biến trên khắp cả nước. Mặc dù đã có nhiều cảnh báo từ phía cơ quan chức năng nhưng hàng ngày vẫn có hàng trăm nạn nhân sập bẫy lừa đảo dưới nhiều hình thức. Một trong những vấn đề khá nhức nhối trong các vụ lừa đảo trực tuyến hiện nay là các đối tượng thường sử dụng tài khoản mạng xã hội ẩn danh, SIM rác và tài khoản ngân hàng không chính chủ để lừa đảo chiếm đoạt tiền của các nạn nhân, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong quá trình truy vết, điều tra.

Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh việc nâng cao kiến thức, kỹ năng số cho người dân, siết chặt quản lý SIM rác, bảo vệ dữ liệu cá nhân người dùng thì cơ quan chức năng còn phải kiểm soát chặt chẽ tình trạng mua bán tài khoản ngân hàng, bởi đây  là “đích đến”của tất cả các vụ lừa đảo.

Việt Nam hiện có hơn 70 triệu người sử dụng Internet. Trong giai đoạn tăng tốc chuyển đổi số, các đối tượng xấu đã lợi dụng những tiện ích mà công nghệ thông tin mang lại cũng như thói quen giao dịch trực tuyến của người dùng để thực hiện nhiều vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản có giá trị cao. Theo Cục An toàn thông tin, Bộ Thông tin và Truyền thông (TT&TT), số vụ lừa đảo trực tuyến trong năm 2023 đang tăng mạnh, các hình thức lừa đảo trên mạng cũng liên tục nở rộ và ngày càng biến hóa khôn lường. Dù mỗi nhóm đối tượng sẽ có một cách thức lừa đảo riêng nhưng mục tiêu, đích ngắm cuối cùng mà loại tội phạm này hướng đến vẫn là chiếm đoạt tiền của các nạn nhân.

Nhiều nạn nhân mất tiền tới 2 lần

Theo Bộ TT&TT, các hình thức lừa đảo trực tuyến luôn có sự thay đổi, đan xen mới và cũ, đồng thời liên tục xuất hiện những hình thái mới theo xu hướng ngày càng tinh vi hơn để dễ dàng “hạ gục” người dùng. Chỉ tính riêng trong các tháng cuối năm 2023, Cục An toàn thông tin đã ghi nhận nhiều hình thức lừa đảo mới tấn công người dùng. Đó là bẫy “dịch vụ lấy lại tiền bị lừa đảo”; giả mạo biên lai chuyển khoản giả của ngân hàng, giả mạo website, lừa đảo chiếm đoạt bằng đường link/file nén và lừa đảo thẻ tín dụng; chiếm đoạt tài sản thông qua mã QR giả mạo; giả mạo bản cam kết ngân hàng, yêu cầu nạn nhân đóng phí để xác nhận số dư bị treo trong tài khoản ngân hàng; lừa đảo vay tiền online, giải ngân nhanh không cần thủ tục; lợi dụng công nghệ Deepfake để lừa đảo; thông báo sai dữ liệu cư dân nhằm đánh cắp thông tin của người dùng; lừa đảo kích hoạt và tích hợp sổ đỏ vào ứng dụng VNeID; giả danh bác sĩ lừa đảo khám, chữa bệnh và bán thuốc cho hàng nghìn người dân; lừa đảo vay tiền trực tuyến, bị ghép ảnh thờ vì nợ quá hạn…

Trong số các thủ đoạn lừa đảo mới trên, có một thủ đoạn lừa đảo thể hiện sự nhạy bén, am hiểu tâm lý của các đối tượng lừa đảo đối với nạn nhân bị lừa đảo để dẫn dắt họ tiếp tục “dính bẫy” lần 2, tức mất tiền đến 2 lần. Ông Nguyễn Phú Lương, Phó Giám đốc Trung tâm Giám sát an toàn không gian mạng quốc gia, Cục An toàn thông tin cho biết: Đánh vào tâm lý của một số nạn nhân muốn lấy lại số tiền đã mất sau khi bị lừa đảo, các đối tượng đã lập ra nhiều hội nhóm với mục đích hỗ trợ lấy lại tiền đã bị lừa, sử dụng phần mềm phát tán các tin nhắn do chính chúng tạo ra, bình luận về các vụ thu hồi tiền bị lừa đã được giải quyết để tạo lòng tin cho các nạn nhân, tiếp đó dẫn dụ họ lạc vào mê cung của nhiều màn kịch lừa đảo khác nhau.

Để tạo lòng tin, các đối tượng sẽ mạo danh luật sư, kiểm sát viên hay nhân viên bộ phận tài vụ của một ngân hàng lớn, sau đó, chúng sẽ sử dụng các kỹ thuật thao túng tâm lý để thuyết phục và xây dựng lòng tin của nạn nhân trong việc "mất tiền nhưng có thể lấy lại tiền".

Thông qua những lời dụ dỗ về việc "đặt cọc" để lấy lại tiền, các đối tượng yêu cầu nạn nhân đóng trước một khoản tiền dựa trên phần trăm số tiền bị lừa đảo trước đó, ví dụ bị lừa 100 triệu thì cần phải gửi 10-20% của số tiền, tức là 10-20 triệu. Thấy số tiền này chỉ là 1 phần nhỏ trong số tiền bị mất, nhiều người đã nhẹ dạ cả tin chuyển tiền. Tuy nhiên, sau khi chuyển thì nạn nhân bị khóa chặn liên lạc, số tiền bị mất lần 1 không những không lấy lại được mà số tiền chuyển cho các đối tượng nhờ lấy lại tiền cũng bị lừa.

Ngoài việc chiếm đoạt tiền, các đối tượng lừa đảo cũng sẽ thu thập được nhiều thông tin cá nhân của nạn nhân như số CMND, thẻ ngân hàng, số điện thoại để làm cơ sở nhằm thực hiện các hành vi lừa đảo tiếp theo.

Số liệu của Cục An toàn thông tin cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2023, tình hình lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam tăng 64,78% so với cùng kỳ năm ngoái; tăng 37,82% so với 6 tháng cuối năm 2022.

Theo ông Trần Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục An toàn thông tin, từ kết quả khảo sát và những tình huống diễn ra trong thực tế, các chuyên gia an toàn thông tin đã "đúc kết": Có 3 nhóm lừa đảo chính với 24 hình thức lừa đảo đang diễn ra trên không gian mạng Việt Nam, nhắm vào các nhóm đối tượng khác nhau. Tùy vào mỗi nhóm đối tượng ở từng độ tuổi, kẻ xấu thực hiện những hình thức dẫn dụ khác nhau, mục tiêu chung là lấy lòng tin, đánh cắp thông tin người dùng, sau đó chiếm đoạt tài sản.

Trong đó, người cao tuổi thường gặp 15 hình thức lừa đảo thường xuyên như: Lừa đảo "combo du lịch" giá rẻ; lừa đảo cuộc gọi video Deepfake; giả mạo biên lai chuyển tiền thành công; giả mạo trang thông tin điện tử, cơ quan, doanh nghiệp, bảo hiểm ngân hàng; giả danh Công an, kiểm sát viên, cán bộ toà án gọi điện lừa đảo; đánh cắp thông tin CCCD đi vay tín dụng; lừa đảo chuyển nhầm tiền vào tài khoản ngân hàng; lừa đảo dẫn dụ đầu tư, nhận bưu phẩm; lừa đảo tung tin giả về cuộc gọi mất tiền; lừa đảo cho số đánh đề.

Mục tiêu mà các đối tượng lừa đảo hướng đến đang có sự dịch chuyển mạnh về nhóm yếu thế như người cao tuổi, trẻ em và người có thu nhập thấp, trong đó, người cao tuổi là nhóm mà kỹ năng, khả năng nhận diện lừa đảo còn hạn chế nên các đối tượng lừa đảo đang tập trung chuyển hướng vào nhóm này.

Nhiều kẽ hở tiếp tay cho lừa đảo

Lừa đảo trực tuyến đang phát triển song song với các hoạt động trực tuyến và ngày càng nở rộ khi cuộc sống của người dân hiện nay đang phụ thuộc nhiều vào các giao dịch, kết nối trực tuyến. Sự đa dạng đó khiến cho nhiều người cảm thấy khó khăn trong việc nhận diện các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến. Dù hết sức cảnh giác nhưng các nạn nhân thường rơi vào tình trạng tránh chỗ này, bị chỗ khác khi bất cứ hành động nào cũng có thể bị giả mạo. Một số nạn nhân bị lừa đảo qua mạng cho biết, họ thường bị đánh đòn tâm lý, khiến phản ứng lập tức của họ là hoang mang, lo lắng không còn cơ hội để tự xác minh lại vấn đề mà chỉ muốn nhanh chóng kết thúc vụ việc. Bên cạnh đó, một số nạn nhân cũng bị đối tượng dẫn dụ, đánh vào lòng tham, tâm lý hám lợi nên cũng đã dễ dàng sập bẫy.

Trong khi đó, theo phân tích của các chuyên gia, điểm chung của các đối tượng, nhóm đối tượng lừa đảo chuyên nghiệp trên không gian mạng hiện nay là thường sử dụng những “kẽ hở” như tài khoản mạng xã hội ẩn danh, SIM rác và tài khoản ngân hàng không chính chủ để lừa đảo chiếm đoạt tiền của các nạn nhân, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong quá trình truy vết, điều tra. Với tài khoản mạng xã hội, Việt Nam hiện có hàng trăm triệu tài khoản mạng xã hội Facebook, Zalo, YouTube, TikTok nhưng trong số này, số lượng tài khoản ảo, tài khoản giả mạo vẫn tràn lan. Sự tồn tại của các tài khoản mạng xã hội ảo, mang tính ẩn danh này đã tạo cơ sở để các đối tượng lợi dụng thực hiện những hành vi phạm pháp, đặc biệt là trong các vụ việc lừa đảo trực tuyến.

Với số điện thoại, ngoài việc sử dụng các SIM rác dễ dàng mua được, các đối tượng có thể sử dụng phần mềm để giả lập bất cứ số điện thoại nào mà chúng muốn. Bằng việc giả lập này, cuộc gọi tưởng là thực hiện qua mạng viễn thông nhưng thực tế lại là cuộc gọi thông qua mạng internet bằng các ứng dụng điện tử. Thậm chí, đối tượng còn có thể giả giọng nói để xóa dấu vết. Với tài khoản ngân hàng, hiện nay việc mua bán dữ liệu tài khoản diễn ra khá phổ biến và phức tạp. Nhiều người vì điều kiện kinh tế khó khăn, vì thiếu hiểu biết mà sẵn sàng mua SIM rác và cầm CMND/CCCD đến ngân hàng để mở nhiều tài khoản đứng tên mình. Sau khi có các số tài khoản, người sở hữu sẽ rao bán cùng với số SIM rác. Các đối tượng tội phạm sẽ lập tức thu mua về để sử dụng cho những hành vi phạm pháp, trong đó có việc lừa đảo trực tuyến.

Ngoài ra, việc lộ lọt dữ liệu cá nhân cũng chính là một trong những “kẽ hở” để tội phạm lừa đảo tấn công người dùng. Theo ông Vũ Quốc Thành, Phó Chủ tịch Tổng thư ký Hiệp hội An toàn thông tin Việt Nam (VNISA), tuy rất khó ước tính chính xác nhưng lượng người dùng bị lừa đảo ở nước ta hiện có thể chiếm đến 0,5% dân số. Trong đó, nhiều vụ lừa đảo thành công là do kẻ xấu đã thu thập được thông tin cá nhân của nạn nhân. Xâu chuỗi từ một số vụ lừa đảo trực tuyến, các chuyên gia cho rằng, trong các vụ lừa đảo trực tuyến thành công, hầu hết, các đối tượng lừa đảo thường nắm được một phần thông tin cá nhân của nạn nhân và sử dụng như một chiêu thức để thao túng về tâm lý.

Chẳng hạn như ở chiêu thức lừa đảo “con đang cấp cứu ở bệnh viện”, nhiều nạn nhân cho biết, bằng một cách thức nào đó, đối tượng lừa đảo đã nắm bắt được thông tin của cá nhân như tên tuổi, con đang học ở trường nào. Chính điều này khiến cho nạn nhân dễ bị thao túng tâm lý và sẵn sàng hành động theo các bước hướng dẫn nhóm đối tượng lừa đảo sắp đặt sẵn, dù rằng trong tình huống này, nạn nhân chỉ cần bình tĩnh gọi điện thoại xác minh từ con hoặc giáo viên chủ nhiệm là có thể thoát được bẫy lừa đảo.

Loại tội phạm này đang diễn biến phức tạp, khó lường, gây không ít khó khăn cho cơ quan điều tra. Các bậc phụ huynh, học sinh cần cảnh giác với một số dạng ma túy đội lốt thực phẩm này.

Thời gian qua, trên mạng xã hội lan truyền hình ảnh tin nhắn nhóm Zalo có tên gọi Khoa B8 BV105 với nội dung: "Nhà mình nhắc bọn trẻ không được ăn và mua kẹo này nhé. Viện 105 xét nghiệm có dương tính với ma túy tổng hợp. Trên Sơn Tây đã xuất hiện người lạ đến cổng trường chia kẹo cho học sinh tan học". Đây là thông tin sai sự thật, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến an ninh trật tự trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Ngay sau khi xuất hiện thông tin nói trên, lãnh đạo Công an thành phố đã chỉ đạo Công an thị xã Sơn Tây khẩn trương rà soát địa bàn, làm việc với Bệnh viện Quân y 105 để làm rõ sự việc.

Bước đầu xác định: Bệnh viện 105 chỉ tiến hành xét nghiệm ma túy qua nước tiểu và máu, không tiến hành xét nghiệm ma túy qua mẫu thử khác và không xét nghiệm ma túy đối với loại kẹo nào cho kết quả dương tính với ma túy tổng hợp như thông tin đang lan truyền trên mạng xã hội.

Tại một trường học trên địa bàn thị xã Sơn Tây, có ghi nhận một số học sinh bị đau bụng sau khi cùng sử dụng một loại kẹo có vị hoa quả mua trên mạng xã hội; chưa phát hiện việc phát kẹo cho học sinh tại cổng trường.

Công an thành phố Hà Nội đề nghị người dân thận trọng, cảnh giác khi viết bài, chia sẻ các thông tin, hình ảnh, clip chưa được xác thực; tránh gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự trên địa bàn thành phố. Các trường hợp chia sẻ thông tin không đúng sự thật trên mạng xã hội sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, Công an thành phố đề nghị nhà trường và phụ huynh học sinh tuyên truyền, phổ biến cho con em không mua, sử dụng các loại kẹo, đồ ăn uống không rõ nguồn gốc xuất xứ, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân khi sử dụng.

Cụ thể, hồi 10 giờ sáng ngày 29/11 tại khu vực bản Phai Đin, xã Thanh Chăn, huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên), Phòng Phòng, chống ma túy và tội phạm Bộ đội Biên phòng Điện Biên bắt quả tang đối tượng Lường Văn Vui (sinh năm 1986), thường trú tại bản Phai Đin, xã Thanh Chăn về hành vi vận chuyển trái phép chất ma túy. Tang vật thu giữ gồm 12 bánh heroin (trọng lượng khoảng 4,2kg) và 54 nghìn viên ma túy tổng hợp và một số vật chứng khác.

Tại cơ quan điều tra, Lường Văn Vui khai nhận, Vui được một đối tượng nam giới ở huyện Mường Mày, tỉnh Phongsaly (Lào) thuê vận chuyển ma túy từ khu vực mốc 106 tuyến biên giới Việt Nam-Lào về trung tâm xã Thanh Chăn, huyện Điện Biên để giao dịch; xong việc Vui sẽ được trả công 20 triệu đồng.

Trước đó, Vui nhận ma túy và đem giấu ở lán nương của gia đình tại bản Phai Đin; sáng 29/11 Vui cho ma túy vào ba-lô, dùng xe máy đi đến địa điểm hẹn trước để giao dịch thì bị Bộ đội biên phòng phát hiện bắt giữ.

Để chủ động phòng ngừa, bảo vệ an toàn tài sản của bản thân, người dân, Bộ Công an cũng như Công an các đơn vị, địa phương liên tục tuyên truyền, khuyến cáo, nhưng vẫn có không ít người dân vẫn bị “sập bẫy”.

Nhiều người sử dụng điện thoại thông minh không lạ gì công nghệ Deepfake. Công nghệ này được sử dụng trong các ứng dụng (app) vui “hoán đổi khuôn mặt” với tính năng dễ dàng thay khuôn mặt, giọng nói của người sử dụng vào những nhân vật nổi tiếng trong các bộ phim; hoặc trào lưu chế ảnh, lồng tiếng hài hước cho các clip từng gây sốt thời gian trước.

Tuy nhiên, người dùng không biết khi sử dụng app đó nhà phát triển, cung cấp ứng dụng đã thu thập dữ liệu thông tin người dùng với hình ảnh khuôn mặt, giọng nói thật... Khi đã thu thập đủ dữ liệu, những kẻ lừa đảo lợi dụng ứng dụng Deepfake để tạo cuộc gọi video call giả mạo cán bộ cơ quan Nhà nước (công an, cơ quan thuế, tòa án…) hoặc người quen để gọi cho nạn nhân nhằm tạo sự tin tưởng, từ đó khai thác, thu thập các thông tin cá nhân nhằm mục đích lừa đảo tài chính.

Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo này đã nhanh chóng được các đối tượng lừa đảo lợi dụng khiến không ít người dân “sập bẫy”. Các đối tượng sử dụng ứng dụng này để tạo ra các đoạn video với hình ảnh, khuôn mặt nhân vật giống hệt như hình ảnh thật của người dùng muốn giả mạo để lừa đảo nạn nhân chuyển tiền…

Anh Trần Mạnh Đạt ở xã Mỹ Tân, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định – một nạn nhân của tội phạm công nghệ mạng cho biết, qua ứng dụng Facebook, vừa qua, anh đột nhiên nhận được tin nhắn của chú ruột đề nghị chuyển tiền với nội dung “Tài khoản cháu còn đủ 19 triệu không, chuyển cho chú qua đây để mua vật tư, sang tháng chú gửi lại được không?” và yêu cầu chuyển thẳng số tiền đó vào tài khoản của người thứ 3 (người bán vật tư) để “đỡ mất công phải chuyển đi chuyển lại. Lúc nào chuyển xong thì chỉ cần chụp hình ảnh gửi cho chú…”.

Nghi ngờ Facebook người chú bị chiếm tài khoản nên anh Đạt đã gọi video để kiểm chứng. Phía bên kia bắt máy, mở video cho anh Đạt thấy mặt. Nhìn đúng là hình ảnh của người chú nhưng mờ nên anh Đạt thắc mắc thì phía bên kia trả lời “đang trong vùng sóng yếu”. Mặc dù trong lòng cảm thấy có chút băn khoăn vì từ trước đến nay chú ít khi hỏi vay một số tiền lớn như vậy song thấy hình ảnh video qua Facebook đúng là người nhà, lại biết chú hiện đang xây nhà nên anh Đạt thôi nghi ngờ và chuyển đủ 19 triệu đồng vào tài khoản cung cấp. Sau khi chuyển tiền thành công anh Đạt gọi điện thoại trực tiếp cho chú để thông báo thì mới biết mình bị lừa…

Có thể thấy, ứng dụng Deepfake đang là mối đe dọa đối với người dân thiếu kinh nghiệm về công nghệ, vốn tin tưởng vào sự trung thực và chính xác của video, hình ảnh thông qua các cuộc gọi trực tuyến trên nền tảng quen thuộc như Facebook, Zalo, Viber, Skype... Bởi chất lượng các video Deepfake được tạo nên ngày càng thật, tinh vi hơn, được các đối tượng sử dụng thường xuyên cho mục đích tống tiền và lừa đảo. Để thực hiện được hình thức lừa đảo này, các đối tượng tìm kiếm, thu thập thông tin cá nhân, hình ảnh, video có giọng nói được đăng tải công khai trên các tài khoản mạng xã hội… rồi sử dụng công nghệ Deepfake AI để tạo sẵn những video có cả hình ảnh, giọng nói thật của cá nhân, rất khó phân biệt thật - giả để phục vụ cho “kịch bản lừa đảo”.

Nguy hiểm hơn, trong các vụ lừa đảo bằng công nghệ Deepfake, người dùng sẽ rất khó khăn khi chứng minh với ngân hàng là mình bị lừa; phải mất nhiều thời gian và có sự tham gia của nhiều bên như nhà mạng hoặc Công an. Nhiều vụ lừa đảo, số tiền nạn nhân bị lừa không nhỏ…

Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Chiển, Phó Phòng An ninh điều tra, Công an tỉnh Nam Định, dấu hiệu nhận biết các cuộc gọi này thường là: Thời gian gọi thường rất ngắn, chỉ vài giây; khuôn mặt biểu hiện không linh hoạt, thiếu cảm xúc và khá “trơ” khi nói, hoặc tư thế trông lúng túng, không tự nhiên...; màu da của hình ảnh nhân vật trong video có nhiều bất thường, ánh sáng kỳ lạ và bóng đổ không đúng vị trí. Giọng nói sẽ không đồng nhất với hình ảnh, có nhiều tiếng ồn bị lạc vào clip hoặc clip không có âm thanh. Cuộc gọi thường ngắt giữa chừng với lý do là mất sóng, sóng yếu; yêu cầu chuyển tiền mà tài khoản nhận tiền lại không phải của người đang thực hiện cuộc gọi...

Trước tình hình tội phạm công nghệ có chiều hướng gia tăng cùng những phương thức thủ đoạn ngày càng tinh vi, Công an tỉnh Nam Định khuyến cáo người dân nếu nhận được cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền gấp, trước tiên phải bình tĩnh và xác minh thông tin bằng cách liên lạc trực tiếp với người thân, bạn bè thông qua điện thoại; kiểm tra kỹ số tài khoản được yêu cầu chuyển tiền. Nếu là tài khoản lạ, tốt nhất không nên tiến hành giao dịch. Nếu cuộc gọi từ người tự xưng là đại diện cho ngân hàng, hãy gác máy và gọi trực tiếp cho ngân hàng để xác nhận có đúng là ngân hàng thực hiện hay không. Khi nhận các cuộc gọi thoại hay video có chất lượng kém, chập chờn cần cảnh giác nghi ngờ tính xác thực của cuộc gọi…

Tuyệt đối người dân không cung cấp thông tin cá nhân: Số điện thoại, số CMT/CCCD, số tài khoản, mã OTP, địa chỉ cho bất kỳ ai không quen biết hoặc chưa rõ mục đích sử dụng. Hãy luôn nghi ngờ với mọi thông tin yêu cầu (cài phần mềm, đăng nhập vào website, cung cấp thông tin cá nhân, chuyển tiền…) trên mạng. Với tất cả các thông tin nhờ chuyển tiền, vay tiền, bình chọn... đều cần phải xác minh lại qua một kênh độc lập như điện thoại thường. Ngoài ra, không nên truy cập vào các địa chỉ website lạ, không cài đặt các phần mềm lạ không rõ nguồn gốc, những phần mềm đòi hỏi yêu cầu cấp quyền truy cập cao vào thông tin người dùng, truy cập thẻ nhớ, danh bạ, vị trí, chụp ảnh…

Nhiều năm trước đây, bản Huổi Lóng được nhắc đến là một trong những “điểm nóng” không chỉ của xã Na Sang mà cả huyện Mường Chà về tình trạng sinh hoạt đạo trái pháp luật, di cư tự do, xuất cảnh trái phép. Bản có 72 hộ, hơn 400 nhân khẩu người dân tộc Mông sinh sống.

Ông Vàng A Pó, Chủ tịch UBND xã Na Sang cho biết: Trước đây có thời điểm, địa bàn này ghi nhận hàng chục người cùng xuất cảnh ra nước ngoài, chủ yếu là do nghe và tin theo lời xúi giục của đối tượng xấu. Một vài năm gần đây, người dân Huổi Lóng đã sống ổn cư tại địa bàn, yên tâm lao động sản xuất.

Chuyển biến rõ nét nhất là từ năm 2022, khi triển khai mô hình “3 không” (không di cư tự do, không xuất cảnh trái phép, không kết hôn trái pháp luật). Mô hình thu hút 30 hội viên tham gia, trong đó có 7 thành viên nòng cốt là đại diện các tổ chức đoàn thể, lực lượng tại địa phương (bí thư, trưởng bản, MTTQ, công an viên, y tế thôn bản…). “Các thành viên thường xuyên tổ chức tuyên truyền, vận động giúp người dân hiểu và chấp hành các quy định của pháp luật. Ðặc biệt là áp dụng khéo léo cả 2 phương pháp: Mềm mỏng, khích lệ và mạnh tay nhằm răn đe. Ðơn cử như, những cặp vợ chồng dừng sinh ở 2 con, ký cam kết sẽ được nhận ngay 2 triệu đồng hỗ trợ. Người cố tình vượt biên trái phép sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật… Nhờ vậy, 2 năm nay ở Huổi Lóng không ghi nhận trường hợp nào di cư tự do, xuất cảnh trái phép” - ông Pó cho biết.

Ðây không phải mô hình giáo dục pháp luật duy nhất tại huyện Mường Chà. Theo thống kê, hiện trên địa bàn huyện đang duy trì sinh hoạt 18 câu lạc bộ (CLB) “Xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững”, 1 CLB “Phòng chống bạo lực gia đình”, 2 mô hình “Học chữ, học tiếng phổ thông”, 19 CLB “Phòng, chống buôn bán phụ nữ, trẻ em”. Các mô hình được lựa chọn xây dựng tập trung tại các địa bàn phức tạp về an ninh trật tự hoặc tiềm ẩn nhiều nguy cơ liên quan đến an ninh trật tự như: Mường Mươn, Na Sang, Sa Lông, Huổi Lèng, Hừa Ngài.

Bà Lê Thị Tuyết, Trưởng phòng Tư pháp huyện Mường Chà cho biết: Các tổ hòa giải cơ sở cũng được duy trì và phát huy hiệu quả vai trò giáo dục nhận thức, ý thức pháp luật cho người dân tại địa bàn. Hiện nay, 110/110 bản trên toàn huyện đã kiện toàn các tổ hòa giải, với 578 hòa giải viên. Trong đó cân bằng giữa nam và nữ nhằm đảm bảo cơ cấu, phát huy vai trò và hiệu quả hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau. Trong 9 tháng đầu năm, các tổ hòa giải đã thụ lý 119 vụ việc, trong đó có 79 vụ hòa giải thành (đạt 66,4%). Việc hoà giải kịp thời ngay từ cơ sở góp phần đắc lực giải quyết hiệu quả các “điểm nóng, “vấn đề nóng” liên quan đến pháp luật.

Cũng theo Trưởng phòng Tư pháp huyện Mường Chà, bên cạnh việc phát huy hiệu quả vai trò của các mô hình, tổ hòa giải cơ sở, hàng năm, địa phương đều tổ chức tốt các hoạt động truyền thông theo vấn đề, chuyên đề và lồng ghép. Thống kê đến tháng 10, UBND các xã, thị trấn và các cơ quan chuyên môn thuộc huyện đã tổ chức 240 cuộc tuyên truyền nội dung các Luật, văn bản dưới luật, với trên 12.600 lượt người tham gia học tập. Ðồng thời xây dựng, quản lý, khai thác 57 tủ sách pháp luật tại các cơ quan, đơn vị, phòng hội đồng, thư viện trường học và UBND xã, thị trấn. Nội dung trọng tâm được tuyên truyền, phổ biến thời gian qua là các quy định liên quan trực tiếp đến đời sống đồng bào dân tộc địa phương, như: Bộ luật Hình sự năm 2015; Luật Cư trú; Luật Hôn nhân và Gia đình; Luật Hộ tịch; Luật Giao thông đường bộ; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình; Luật Ðất đai; Luật Bình đẳng giới; Luật Trồng trọt; Luật Chăn nuôi; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam; phòng chống ma túy… Tuyên truyền triển khai thực hiện Ðề án phát triển dữ liệu dân cư và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Ðiều đáng quan tâm là, vẫn còn nhiều người, trong đó có phụ nữ, trẻ em gái và người thân của họ vẫn chưa quan tâm, chưa hiểu biết về pháp luật và quyền TGPL hoặc còn e ngại khi tiếp cận với cơ quan, tổ chức có liên quan, kể cả tổ chức và người thực hiện TGPL. “Nhiều người thuộc diện được TGPL, nhất là phụ nữ, nạn nhân bạo lực gia đình thường muốn giấu kín vụ việc hoặc cam chịu, không chia sẻ thông tin khi có vụ việc xảy ra. Họ thường chỉ yêu cầu giúp đỡ khi sự việc đã trở nên trầm trọng hoặc bị phát hiện” - bà Lê Thúy An, Trợ giúp viên Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh chia sẻ.

Bên cạnh đó, vẫn còn một số người không biết chữ, không nói được tiếng phổ thông; một số người khuyết tật không dễ dàng vượt qua mặc cảm để thể hiện ý muốn của mình… Do vậy, rất khó cho các cơ quan, tổ chức hữu quan có thể sớm phát hiện và có những biện pháp hỗ trợ phù hợp; khó cho những người thực hiện TGPL tiếp cận và thực hiện vụ việc.

Bà Lê Thị Diệu, Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh cho biết: Từ năm 2018 đến hết tháng 9/2023, Trung tâm đã thực hiện trên 5.000 vụ việc, trong đó nhiều người là nạn nhân bị bạo lực gia đình. Các vụ việc TGPL cho nạn nhân bạo lực gia đình (chủ yếu là phụ nữ) được thực hiện bằng hình thức tư vấn pháp luật. Ðể nâng cao hiệu quả TGPL cho trẻ em và nạn nhân bạo lực gia đình, Trung tâm TGPL tăng cường công tác thông tin và truyền thông về TGPL để các đối tượng có thể chủ động yêu cầu giúp đỡ khi cần thiết, đặc biệt khi nạn nhân là phụ nữ, trẻ em. Thời gian qua, Sở Tư pháp đã tổ chức nhiều hội nghị tập huấn về Luật TGPL và các văn bản hướng dẫn thi hành. Xây dựng nhiều phóng sự, bài viết trên các phương tiện thông tin đại chúng về các vụ việc TGPL cho trẻ em, nạn nhân bị bạo lực gia đình. Qua đó giúp người dân, trong đó có nạn nhân chịu bạo lực gia đình và trẻ em hiểu về quyền được TGPL, kịp thời tiếp cận dịch vụ TGPL (miễn phí) của Nhà nước để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Ngày 2/11 vừa qua, Sở Tư pháp tổ chức Hội thảo “Ðịnh hướng xác định rào cản trong tiếp cận TGPL trên địa bàn tỉnh Ðiện Biên” với sự tham gia của đại diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam; lãnh đạo Cục TGPL; trợ giúp viên pháp lý, luật sư và các tổ chức chính trị - xã hội trong toàn tỉnh. Tại diễn đàn này đã tập trung thảo luận về vấn đề thực tiễn thực hiện TGPL cho nạn nhân bị bạo lực gia đình; người thuộc hộ nghèo và nhóm đối tượng dễ bị tổn thương; thuận lợi, khó khăn của người dân khi tiếp cận dịch vụ TGPL; trách nhiệm phối hợp, tăng cường khả năng tiếp cận TGPL của chính quyền cơ sở... Tỉnh Ðiện Biên và tỉnh Yên Bái là 2 địa phương trên toàn quốc thực hiện công tác này. Ðiều này cho thấy, công tác TGPL và đặc biệt là TGPL cho nạn nhân bị bạo lực gia đình được tỉnh rất quan tâm nhằm đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận pháp lý và bình đẳng pháp luật.

Ðể công tác TGPL được thực hiện kịp thời và toàn diện, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan “phản ứng nhanh” về các vụ việc bạo lực gia đình. Sự phối hợp giữa các tổ chức TGPL với các cơ quan liên quan để phát hiện và TGPL kịp thời nạn nhân bị bạo lực gia đình là rất quan trọng trong việc bảo đảm quyền TGPL. Các tổ chức thực hiện TGPL cần tận dụng lợi thế của mạng xã hội như Facebook, YouTube, Zalo… để chủ động tiếp cận, xử lý các thông tin liên quan người được TGPL là phụ nữ, trẻ em gái. Bên cạnh đó, tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện TGPL và chất lượng dịch vụ TGPL. Ðổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý. Trong đó đặc biệt chú trọng việc tự học tập nâng cao trình độ, cập nhật kiến thức mới và kỹ năng làm việc với các đối tượng đặc thù và thực hiện TGPL trên từng lĩnh vực cụ thể. Nâng cao trách nhiệm của luật sư với tư cách là người bảo vệ công lý khi tham gia TGPL, bảo đảm cung cấp dịch vụ pháp lý có chất lượng khi thực hiện TGPL cho các đối tượng dễ bị tổn thương.

Ông Dương Công Phương, người dân tổ 5, phường Noong Bua (TP. Ðiện Biên Phủ) cho biết: Trước đây, khi đi ăn uống mặc dù xác định là sẽ uống rượu, bia song tôi vẫn chủ động đi xe của mình. Tuy nhiên, 2 năm trở lại đây, với sự vào cuộc rất quyết liệt của lực lượng chức năng cùng với mức xử phạt rất nghiêm khắc, tôi đã thực hiện phương châm “Ðã uống rượu, bia là không lái xe”.

Xác định vi phạm nồng độ cồn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn giao thông (TNGT) nên ngay từ đầu năm, Ðội CSGT - Trật tự (Công an TP. Ðiện Biên Phủ) đã chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí nhân lực, phương tiện tăng cường tuần tra kiểm soát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo tinh thần thượng tôn pháp luật “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Các trường hợp vi phạm được kiểm tra, xử lý theo đúng quy định pháp luật.

Thiếu tá Nguyễn Mạnh Tiến, Ðội trưởng đội CSGT - Trật tự (Công an TP. Ðiện Biên Phủ) cho biết: Thực hiện chỉ đạo của cấp trên, thời gian qua Ðội tăng cường lực lượng thành lập nhiều chốt, tổ chức tuần tra, kiểm soát và xử lý triệt để các vi phạm là nguyên nhân chính dẫn đến các vụ TNGT trên địa bàn thành phố. Trong quá trình tuần tra, kiểm soát chúng tôi kết hợp giữa biện pháp nhắc nhở, tuyên truyền và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Hầu hết lái xe vi phạm đều chấp hành yêu cầu kiểm tra của lực lượng CSGT.

Từ đầu năm đến nay, lực lượng CSGT Công an TP. Ðiện Biên Phủ đã lập biên bản 4.414 trường hợp, xử lý vi phạm hành chính đối với 3.485 trường hợp (tăng 300 trường hợp so với cùng kỳ năm 2022), trong đó xử lý 523 (tăng 146 trường hợp) vi phạm nồng độ cồn. Trên địa bàn thành phố cũng xảy ra vụ va chạm giao thông do vi phạm về nồng độ cồn. Ðó là hồi 1 giờ ngày 7/10 tại đường Trường Chinh, trước cửa số nhà 152, tổ 9, phường Tân Thanh xảy ra vụ va chạm giao thông giữa xe ô tô BKS 27A-073.05 do ông Ð.T.C. (SN 1988, trú tại tổ 10, phường Noong Bua, TP. Ðiện Biên Phủ) điều khiển đi theo hướng từ đường Võ Nguyên Giáp - Sân vận động tỉnh và xe ô tô BKS 27A-007.10 của ông L.K.H. (SN 1963, trú tại số nhà 152, tổ 9, phường Tân Thanh) đang đỗ sát theo lề đường bên phải. Vụ va chạm đã đẩy xe 27A-007.10 đâm vào cột điện chiếu sáng ven đường. Rất may vụ va chạm không có thiệt hại về người nhưng 2 xe ô tô và 1 cột điện bị hư hỏng. Ghi nhận của lực lượng CSGT - Trật tự (Công an TP. Ðiện Biên Phủ) tại hiện trường cho thấy ông Ð.T.C. điều khiển xe khi có nồng độ cồn ở mức 0,522mg/L khí thở. Cơ quan chức năng đã lập biên bản xử lý vi phạm về nồng độ cồn với mức phạt vi phạm hành chính 74 triệu đồng.

Với những chỉ đạo quyết liệt của Bộ Công an, Công an tỉnh huy động tối đa lực lượng CSGT và các lực lượng khác có liên quan tham gia tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát, sử dụng thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm đối với người điều khiển phương tiện tham gia giao thông vi phạm quy định. Trong đó, tập trung xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về nồng độ cồn, ma túy, vi phạm tốc độ, vi phạm về quá tải trọng, cơi nới thành thùng… Ðặc biệt, yêu cầu lực lượng chức năng không được bỏ qua lỗi của người vi phạm, không được tiếp nhận sự can thiệp của bất kỳ ai dưới bất kỳ hình thức nào vào quá trình xử lý vi phạm của người tham gia giao thông.